Η Κατάκτηση της Ελληνικής Χερσονήσου
Περίληψη του μαθήματος
Η κατάληξη της παρακμής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς Τούρκους, το 1453. Σε διάστημα δύο αιώνων, από τον 15ο ως τον 17ο αι., οι Οθωμανοί Τούρκοι κατέκτησαν την ελληνική Χερσόνησο, εκτός από τα Ιόνια νησιά. Η περίοδος από τα μέσα του 15ου αι. ως την Επανάσταση του 1821 ονομάζεται Τουρκοκρατία.
Οι δύο πρώτοι αιώνες της Τουρκοκρατίας σημαδεύτηκαν από αλλαγές στην αριθμητική σύνθεση του πληθυσμού, στην οικονομική και κοινωνική ζωή των κατοίκων της ελληνικής Χερσονήσου. Ωστόσο, οι Έλληνες κατόρθωσαν να διατηρήσουν τη γλώσσα, τη θρησκεία και την παράδοσή τους. Από τα μέσα του 16ου αι. περιορίστηκαν οι ένοπλες συγκρούσεις, η φορολογία και το παιδομάζωμα. Επίσης, οι Έλληνες της Διασποράς βοήθησαν στην εκπαιδευτική αναγέννηση του έθνους τον 18ο αιώνα.
Έως τον 16ο αιώνα στις περιοχές που κατείχαν οι Βενετοί, οι Έλληνες αντιμετώπιζαν πολλές διακρίσεις: δεν είχαν δικαίωμα συμμετοχής στη διοίκηση, πλήρωναν βαριά φορολογία, ενώ τα ανώτερα θρησκευτικά αξιώματα και την εκκλησιαστική περιουσία κατείχαν οι Βενετοί. Σταδιακά, όμως, οι διακρίσεις σε βάρος των Ελλήνων περιορίστηκαν.
Άκουσε την περίληψη:
Λέξεις που μπορούν να με δυσκολέψουν
Παρακμή: Η περίοδος κατά την οποία ένα κράτος ή ένας πολιτισμός χάνει τη δύναμη, τον πλούτο και τη δόξα του και αρχίζει σιγά-σιγά να εξασθενεί.
Φορολογία: Το σύστημα με το οποίο οι κάτοικοι είναι υποχρεωμένοι να δίνουν ένα μέρος από τα χρήματα ή τα προϊόντα τους στο κράτος ή στους ηγεμόνες.
Οικονομικός μαρασμός: Μια πολύ δύσκολη οικονομική κατάσταση όπου το εμπόριο και η παραγωγή σταματούν, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να φτωχαίνουν και ο τόπος να μην αναπτύσσεται.
Δημογραφικές μεταβολές: Οι αλλαγές που αφορούν τον πληθυσμό μιας περιοχής, όπως για παράδειγμα όταν ο αριθμός των κατοίκων μειώνεται ή αυξάνεται λόγω μετακινήσεων.
Κοινωνικές μεταβολές: Οι μεγάλες αλλαγές στον τρόπο που είναι οργανωμένη μια κοινωνία, στις τάξεις των ανθρώπων και στις μεταξύ τους σχέσεις.
Λόγιοι: Οι μορφωμένοι άνθρωποι, εκείνοι που έχουν σπουδάσει και ασχολούνται με τα γράμματα, τις επιστήμες και τις τέχνες.
Αφομοιώνομαι: Η διαδικασία κατά την οποία κάποιος χάνει τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (όπως τη γλώσσα, τη θρησκεία ή τα έθιμα) και γίνεται ίδιος με το σύνολο των ανθρώπων μέσα στο οποίο ζει.
Έλληνες της Διασποράς: Οι Έλληνες που εγκατέλειψαν την πατρίδα τους και εγκαταστάθηκαν σε ξένες χώρες (κυρίως της Ευρώπης), όπου δημιούργησαν νέες κοινότητες.
Το μάθημα σε ερωτήσεις κι απαντήσεις:
1. Τι ονομάζουμε «Τουρκοκρατία» και ποια ήταν τα αίτια της κατάκτησης της ελληνικής Χερσονήσου από τους Οθωμανούς Τούρκους;
Τουρκοκρατία ονομάζεται η περίοδος από την κατάκτηση της ελληνικής Χερσονήσου από τους Οθωμανούς Τούρκους στα μέσα του 15ου αιώνα ως την επανάσταση του 1821.
Τα αίτια της κατάκτησης αυτής οφείλονται στο ότι την περίοδο αυτή το Βυζάντιο είχε πολλά προβλήματα, πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά, καθώς:
– διάφορες ξένες φυλές εισέρχονταν στα βυζαντινά εδάφη άλλοτε με ειρηνικό και άλλοτε με βίαιο τρόπο.
– Χριστιανοί της Δύσης, κυρίως οι Βενετοί, έχουν καταλάβει σπουδαία εμπορικά λιμάνια και τα εκμεταλλεύονται, με αποτέλεσμα τον οικονομικό μαρασμό των ντόπιων.
2. Ποιες ήταν οι συνθήκες ζωής των καταχτημένων από τους Οθωμανούς Τούρκους Χριστιανών την περίοδο της Τουρκοκρατίας;
Οι δύο πρώτοι αιώνες της Τουρκοκρατίας ήταν πολύ δύσκολοι για τους Χριστιανούς, που αντιμετώπισαν σοβαρά κοινωνικά, οικονομικά και δημογραφικά προβλήματα: πολλοί μετακινήθηκαν σε ορεινά μέρη, άλλοι, κυρίως οι λόγιοι, κατέφυγαν στη Δυτική Ευρώπη, ενώ οι Βυζαντινοί άρχοντες εξαφανίστηκαν. Όλα αυτά ανέτρεψαν τη συνοχή του ελληνικού πληθυσμού.
3. Πότε τα πράγματα για τους Χριστιανούς άρχισαν να βελτιώνονται;
Από τα μέσα του 16ου αιώνα τα πράγματα για τους Χριστιανούς άρχισαν να βελτιώνονται, καθώς:
– μειώθηκαν οι πολεμικές συγκρούσεις στον ελλαδικό χώρο.
– περιορίστηκε η φορολογία και το παιδομάζωμα.
– ενισχύθηκε η παιδεία, με τη συμβολή και των Ελλήνων της Διασποράς, και τον 18ο αιώνα υπήρξε μια αναγέννηση της εκπαίδευσης, που προετοίμασε το έδαφος για την Απελευθέρωση.
4. Ποιες περιοχές της ελληνικής Χερσονήσου δεν πέρασαν ποτέ στην οθωμανική εξουσία; Ποιοι τις κατείχαν;
Στην οθωμανική εξουσία δεν πέρασαν ποτέ τα Ιόνια Νησιά (Επτάνησα), με εξαίρεση τη Λευκάδα για κάποια χρονικά διαστήματα. Τα νησιά αυτά τα κατείχαν πρώτα οι Βενετοί, για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα (από τα τέλη του 14ου αιώνα ως το 1797), και έπειτα για λίγο οι Γάλλοι και οι Άγγλοι.
5. Ποιες ήταν οι συνθήκες ζωής των Ελλήνων στα νησιά του Ιονίου;
Η ζωή των Ελλήνων υπηκόων των Δυτικών στις περιοχές αυτές δεν ήταν εύκολη, τουλάχιστον αρχικά. Αργότερα όμως η κατάσταση βελτιώθηκε. Έτσι:
- Ως τον 16ο αιώνα, οι Έλληνες ήταν αποκλεισμένοι από τη διοίκηση –όλα τα αξιώματα τα κατείχαν οι Βενετοί– και υπέφεραν από τη βαριά φορολογία και την καταπίεση των κατακτητών.
- Με το πέρασμα των χρόνων, καθώς οι Βενετοί είχαν προβλήματα με τους Τούρκους, που καταλάμβαναν τις κτήσεις τους, και στηρίζονταν στους Έλληνες για την άμυνά τους, αλλά και εξαιτίας της μακραίωνης συνύπαρξης Βενετών – Ελλήνων, οι διακρίσεις σε βάρος των τελευταίων περιορίστηκαν και η ζωή τους καλυτέρεψε.
