Από τις Γεωγραφικές Ανακαλύψεις στο Διαφωτισμό
Περίληψη του μαθήματος
Κατά τον 15ο και 16ο αιώνα, Ευρωπαίοι θαλασσοπόροι ανακάλυψαν νέους εμπορικούς δρόμους και έφτασαν σε τόπους άγνωστους μέχρι τότε για την Ευρώπη, όπως η Αμερική.
Άκουσε την περίληψη:
Το μάθημα σε ερωτήσεις κι απαντήσεις:
Ποιοι παράγοντες ευνόησαν τις γεωγραφικές ανακαλύψεις που έγιναν κατά τον 15ο και 16ο αιώνα και ποιες είναι οι σημαντικότερες από αυτές;
Ποιες ήταν οι συνέπειες των γεωγραφικών ανακαλύψεων;
Στην Ευρώπη εμφανίστηκαν νέα είδη διατροφής αλλά και πολύτιμα μέταλλα. Επίσης, το εμπόριο αναπτύχθηκε σε παγκόσμια κλίμακα. Οι Ευρωπαίοι ίδρυσαν αποικίες στις νέες περιοχές. Εκεί ήρθαν σε επαφή με τους πολιτισμούς αρχαίων λαών, όπ|ως οι Ίνκας και οι Ατζέκοι, αλλά ελάχιστα επηρεάστηκαν από αυτούς. Μάλιςττα, συχνά οι νέοι κάτοικοι αντιμετώπισαν με περιφρόνηση τους ιθαγενείς και τους εκμεταλλεύθηκαν. Η δουλεία, ιδιαίτερα στις αποικίες, αποτέλεσε την πιο αρνητική συνέπεια των Ανακαλύψεων.
Ποιες εξελίξεις πραγματοποιήθηκαν στη Ευρώπη την ίδια εποχή;
- Στον τομέα της οικονομίας η ραγδαία ανάπτυξη του εμπορίου είχε ως αποτέλεσμα τη γέννηση του Καπιταλισμού.
- Την περίοδο αυτή ιδρύθηκαν νέες τράπεζες και βιοτεχνικές επιχειρήσεις που ανταγωνίζονταν μεταξύ τους.
- Στη γεωργία μεταφέρθηκαν από τον Νέο Κόσμο οι καλλιέργειες του καλαμποκιού και της πατάτας. Παράλληλα, χρησιμοποιήθηκαν νέες τεχνικές, όπως το άνοιγμα αυλακιών για τη σπορά και το λίπασμα. Οι Ευρωπαίοι άρχισαν να χρησιμοποιούν τον καπνό και τον καφέ.
Ποιες αλλαγές πραγματοποιήθηκαν στην πολιτική ζωή της Ευρώπης την εποχή αυτή;
Η εποχή αυτή χαρακτηρίζεται ως η περίοδος του Απολυταρχισμού, δηλαδή του πολιτεύματος όπου την απόλυτη εξουσία έχουν οι ηγεμόνες. Ωστόσο, στη Γαλλία, τη Ρωσία και σε άλλες χώρες πραγματοποιήθηκαν αλλαγές που στόχο είχαν να περιορίσουν τη βασιλική εξουσία και να καλλιεργήσουν τον σεβασμό στους νόμους. Στην Αγγλία, μάλιστα, με τον «Χάρτη των Δικαιωμάτων» του 1689 ενισχύθηκε η εξουσία του Κοινοβουλίου σε βάρος της απόλυτης μοναρχίας.
Ποιες πολεμικές αναμετρήσεις πραγματοποιήθηκαν την εποχή αυτή;
Οι πολεμικές αναμετρήσεις την εποχή αυτή ήταν συχνές και σκληρές. Μία από αυτές ήταν ο Τριακονταετής Πόλεμος. Στον πόλεμο αυτόν έχασε τη ζωή του το 1 /3 περίπου των κατοίκων της Γερμανίας.
Τι είναι ο Διαφωτισμός από πού και πότε ξεκίνησε, ποιοι ήταν οι κυριότεροι εκπρόσωποί,του και ποιες οι βασικές του ιδέες;
Ο Διαφωτισμός είναι το πνευματικό κίνημα που εξέφρασε τις αλλαγές που σημειώθηκαν στην Ευρώπη. Ξεκίνησε τον 18ο αιώνα στην Αγγλία, αλλά καλλιεργήθηκε κυρίως στη Γαλλία. Οι εκπρόσωποι του Διαφωτισμού αμφισβήτησαν τις προλήψεις και τις δεισιδαιμονίες. Επίσης, υπογράμμισαν την ανάγκη να φωτιστούν οι άνθρωποι μέσω της παιδείας, για να κατανοήσουν τα δικαιώματά τους. Σημαντικοί εκπρόσωποι του Διαφωτισμού ήταν:
- Ο Βολταίρος υποστήριξε την ανεξιθρησκία, δηλαδή το δικαίωμα του ανθρώπου να πιστεύει σε όποια θρησκεία επιθυμεί.
- Ο Ρουσσώ, που μίλησε για την ελευθερία και την ισότητα.
- Ο Λοκ και ο Μοντεσκιέ, που υπογράμμισαν την αξία των νόμων.
Επίσης, οι Διαφωτιστές καταδίκασαν τη θανατική ποινή, τα βασανιστήρια, τον πόλεμο και τη δουλεία.
Ποιες εξελίξεις σημειώθηκαν την εποχή του Διαφωτισμού στις επιστήμες και στις τέχνες;
Την εποχή του Διαφωτισμού αναπτύχθηκαν οι φυσικές επιστήμες. Μελετήθηκε το φαινόμενο του ηλεκτρισμού, ενώ ο Βόλτα κατασκεύασε την πρώτη μπαταρία. Ο Νεύτων ανακάλυψε τον νόμο της βαρύτητας. Εντυπωσιακή πρόοδο σημειώθηκε και στην επιστήμη της Χημείας. Επιπλέον, στην Ιατρική χρησιμοποιήθηκε ο εμβολιασμός, για να αντιμετωπιστούν διάφορες μεταδοτικές ασθένειες και κυρίως η ευλογιά.
Ανανέωση σημειώθηκε στη λογοτεχνία με κλασικά μυθιστορήματα, όπως ο «Ροβινσώνας Κρούσος» και τα «Ταξίδια του Γκιούλιβερ», αλλά και στη μουσική με τα φημισμένα μουσικά έργα του Μπαχ και του Μότσαρτ.
Από την Αμερικανική στη Γαλλική Επανάσταση
Περίληψη του μαθήματος
Η αμερικανική επανάσταση ξέσπασε το 1776, όταν οι άποικοι της Αμερικής ξεσηκώθηκαν εναντίον του Βρετανών, με σκοπό να κερδίσουν την ανεξαρτησία τους. Κατέληξε στην διακήρυξη της αμερικανικής ανεξαρτησίας και στην ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (Η.Π.Α.).
Η γαλλική επανάσταση ξεκίνησε το 1789, σε μία εποχή που στη γαλλική κοινωνία υπήρχαν μεγάλα οικονομικά προβλήματα και κοινωνικές ανισότητες. Στην πρώτη φάση επικράτησαν οι μετριοπαθείς επαναστάτες. Αυτοί ψήφισαν τη «Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη», ενώ το 1791 ψήφισαν Σύνταγμα, με το οποίο ενισχύθηκε η δύναμη του Κοινοβουλίου και περιορίστηκαν οι βασιλικές εξουσίες. Στη δεύτερη φάση επικράτησαν οι ακραίοι ριζοσπάστες, που προχώρησαν σε εκτελέσεις χιλιάδων Γάλλων πολιτών, ανάμεσα στους οποίους ήταν ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ και η βασίλισσα Αντουανέτα. Στην τρίτη και τελευταία φάση, ο Ναπολέων ανέλαβε την εξουσία και έγινε αυτοκράτορας. Σε διάστημα 20 περίπου χρόνων ο Ναπολέων κατόρθωσε να κατακτήσει το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης με πολέμους. Οι πόλεμοι τερματίστηκαν το 1815, οπότε ο Ναπολέων ηττήθηκε στη μάχη του Βατερλό.
Άκουσε την περίληψη:
Το μάθημα σε ερωτήσεις κι απαντήσεις:
1) Στα τέλη του 18ου αιώνα ξέσπασαν δύο μεγάλες επαναστάσεις. Ποιες είναι και από τι επηρεάστηκαν;
Είναι η Αμερικανική Επανάσταση το 1776 και η Γαλλική Επανάσταση το 1789. Και οι δύο επηρεάστηκαν από τις ιδέες του Διαφωτισμού και τα μηνύματα τους διαδόθηκαν γρήγορα στον υπόλοιπο κόσμο, προκαλώντας και άλλες εξεγέρσεις.
2) Τι γνωρίζεις για την Αμερικανική Επανάσταση;
Κατά την επανάσταση αυτή, οι άποικοι του Νέου Κόσμου ξεσηκώθηκαν εναντίον των Βρετανών ζητώντας την ανεξαρτησία τους και σχημάτισαν τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.). Στη Διακήρυξη της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας οι επαναστάτες εξέφρασαν τις φιλελεύθερες ιδέες και τα αιτήματά τους, ήταν εναντίον του θεσμού της βασιλείας και οι ιδέες τους επηρέασαν διάφορα επαναστατικά κινήματα σε όλο τον κόσμο.
3) Ποιες ήταν οι κοινωνικές συνθήκες στη Γαλλία όταν ξέσπασε η Γαλλική επανάσταση;
Η γαλλική κοινωνία υπέφερε από τη μεγάλη οικονομική κρίση και την κοινωνική ανισότητα. Οι αγρότες ζούσαν σε κατάσταση απόλυτης φτώχειας και εξαθλίωσης και δεν είχαν καθόλου πολιτικά δικαιώματα. Οι κληρικοί και οι ευγενείς δεν πλήρωναν καθόλου φόρους και η ανερχόμενη αστική τάξη δεν είχε πολιτική δύναμη.
Αντίθετα στο βασιλικό ανάκτορο των Βερσαλλιών οι σπατάλες ήταν τρομερές και η ζωή γεμάτη πολυτέλεια. Οι γιορτές, οι δεξιώσεις και τα πανάκριβα ρούχα ήταν σε βάρος της γαλλικής οικονομίας και του λαού που πέθαινε από την πείνα.
4) Πώς ξέσπασε η Γαλλική Επανάσταση;
Ο βασιλιάς της Γαλλίας Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ στην προσπάθειά του να κατανείμει ( να μοιράσει) δικαιότερα τους φόρους ανάλογα με το εισόδημα του καθενός, συγκάλεσε στο Παρίσι τη Γενική Συνέλευση των Τριών Τάξεων, με τη συμμετοχή των κληρικών των ευγενών και των αστών. Τότε οι αντιπρόσωποι της «τρίτης τάξης», οι αστοί, ξεσηκώθηκαν και ήθελαν να πάρουν την εξουσία στα χέρια τους. Εξοργισμένος και ο γαλλικός λαός ξεσηκώθηκε και κατέλαβε στις 14 Ιουλίου του 1789 το βασιλικό μεσαιωνικό φρούριο της Βαστίλης σύμβολο καταπίεσης και αυθαιρεσίας της βασιλικής εξουσίας. Στην ύπαιθρο οι χωρικοί ξεσηκώθηκαν και έκαψαν τις κατοικίες των μεγαλοϊδιοκτητών.
Έτσι ξεκίνησε η Γαλλική Επανάσταση.
5) Ποια ήταν η Γενική Συνέλευση των Τριών Τάξεων;
Ήταν η κοινή συνεδρίαση αντιπροσώπων από τις τρεις κοινωνικές τάξεις της Γαλλίας: τους ευγενείς, τους κληρικούς και την τρίτη τάξη που την αποτελούσαν οι αστοί και ο υπόλοιπος λαός.
6) Περίγραψε το πρώτο στάδιο της Γαλλικής Επανάστασης.
Στάδιο πρώτο: κυριάρχησαν οι μετριοπαθείς και φιλελεύθερες απόψεις.
Η πρώτη Εθνοσυνέλευση ψήφισε τη «Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη», ένα κείμενο που εξέφραζε φιλελεύθερες ιδέες, όπως η ελευθερία, η ισότητα και η αδελφοσύνη. Σύμφωνα με τη διακήρυξη αυτή η εξουσία πηγάζει από το έθνος και όχι από το μονάρχη.
Η εκκλησιαστική περιουσία δόθηκε στο κράτος και καταργήθηκαν κάποιοι φόροι .
Η χώρα χωρίστηκε σε νομούς, επαρχίες και κοινότητες.
Το 1789 ψηφίστηκε φιλελεύθερο σύνταγμα που περιόρισε τις εξουσίες του βασιλιά προς όφελος του Κοινοβουλίου. Δικαίωμα ψήφου όμως είχαν μόνο όσοι πλήρωναν φόρους, ενώ αποκλείσθηκαν οι γυναίκες.
6) Περίγραψε το δεύτερο στάδιο της Γαλλικής Επανάστασης.
Στάδιο δεύτερο: την εξουσία πήραν ακραίοι ριζοσπάστες δηλ. οπαδοί της Γαλλικής Επανάστασης που αρνούνταν κάθε συμβιβασμό με το βασιλιά. Αυτοί επέβαλαν καθεστώς τρομοκρατίας. Την περίοδο αυτή χιλιάδες Γάλλοι πολίτες εκτελέστηκαν, ως εχθροί του λαού, ενώ την ίδια τύχη είχαν ο βασιλιάς Λουδοβίκος και η βασίλισσα Αντουανέτα.
6) Περίγραψε το τρίτο στάδιο της Γαλλικής Επανάστασης.
Στάδιο τρίτο: Επικράτησαν και πάλι οι μετριοπαθείς. Επειδή όμως η χώρα αντιμετώπιζε μεγάλες δυσκολίες, η εξουσία παραχωρήθηκε στο Ναπολέοντα Βοναπάρτη.
7) Τι έκανε ο Ναπολέων στα χρόνια της βασιλείας του;
Ο Ναπολέων ,που έγινε τελικά αυτοκράτορας, προχώρησε σε πολλές μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό της Γαλλίας. Παράλληλα συνέχισε μια σειρά από πολέμους εναντίον των εχθρών της Γαλλίας, που κράτησαν πάνω από είκοσι χρόνια. Στο διάστημα αυτό ο Ναπολέων κατέλαβε το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης φτάνοντας μέχρι τη Ρωσία.
Οι πόλεμοι τελείωσαν με την ήττα του Ναπολέοντα στο Βατερλό.
Λέξεις που μπορούν να με δυσκολέψουν
Αυτός που εγκαθίσταται σε ξένη χώρα. Ο κάτοικος της αποικίας.
Αυτός που αγαπά την ελευθερία. Αυτός που προωθεί την υπόθεση της ατομικής, κοινωνικής, θρησκευτικής και πολιτικής ελευθερίας.
Π.χ.: φιλελεύθερες ιδέες, φιλελεύθερες απόψεις
Μέλος του κλήρου, ο ιερωμένος, ανεξαρτήτως του βαθμού τον οποίο έχει: διάκονο, πρεσβύτερος, επίσκοπος.
Αυτός που έχει σχέση με την περίοδο του Μεσαίωνα από τον 5ο έως τον 15ο αιώνα, δηλαδή από τη διάλυση του Δυτικού Ρωμαϊκού Κράτους έως την Αναγέννηση.
Ο μετριοπαθής, η μετριοπαθής, το μετριοπαθές: Αυτός, αυτή που συγκρατεί τα πάθη του/της, που δεν προχωρεί σε ακρότητες, που ενεργεί με σύνεση και εγκράτεια.
Αυτός που υποστηρίζει ή προωθεί ριζικές πολιτικές ή κοινωνικές αλλαγές, ο επαναστάτης, ο καινοτόμος.
Π.χ.: ριζοσπάστης πολιτικός, ριζοσπάστης στοχαστής
Η αλλαγή μιας κατάστασης ή ενός συστήματος, με σκοπό να επιτύχουμε καλύτερο αποτέλεσμα.
ΣΥΝ.: μετασχηματισμός, τροποποίηση, αναμόρφωση, αναδιοργάνωση, ανάπλαση
Άκουσε το Podcast του μαθήματος:
