Γλώσσα ΣΤ – Ενότητα 3: 28η Οκτωβρίου

Κείμενα

Α΄ - Η τελευταία Π.Α. εκατονταετία

Το νόημα του κειμένου

Ο αγώνας των Ελλήνων στα βουνά της Πίνδου ήταν πολύ δύσκολος και άνισος. Με λιγοστά μέσα αλλά με φοβερή δύναμη ψυχής και με πάθος για τη λευτεριά, οι στρατιώτες μας προσπάθησαν να υπερασπιστούν την πατρίδα μας. Ο αγώνας αυτός έχει μείνει μνημειώδης και όλος ο κόσμος αναγνώρισε πως οι Έλληνες πολέμησαν ηρωικά.

Οι θυσίες που έκαναν ήταν μεγάλες. Πολεμούσαν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε άγνωστο τόπο (πόνου σ’ άγνωστες πέτρες), ο καθένας μακριά από την πατρίδα και την οικογένειά του. Είχαν να αντιμετωπίσουν το φοβερό κρύο (πόνου στο χιόνι), την κούραση από τις ατέλειωτες πορείες, τους τραυματισμούς (άλλος άφησε κει πόνου ένα πόδι, ένα χέρι), που πολλές φορές οδηγούσαν σε ακρωτηριασμούς, την πείνα (δίχως ψωμί στο γυλιό), την έλλειψη καλού οπλισμού και εφοδίων (με παλιά ντουφέκια… δίχως σφαίρες), τον ανεπαρκή ρουχισμό (σκισμένα ρούχα), την έντονη νοσταλγία για τους δικούς τους αλλά και για τις ήρεμες και ειρηνικές μέρες που ζούσαν πριν από τον πόλεμο (άλλος άφησε μεγάλο κομμάτι απ’ την ψυχή του). Το πιο τραγικό από όλα όμως ήταν η απώλεια φίλων, γνωστών και συγγενών, οι οποίοι έδωσαν τη ζωή τους για να κρατηθεί η πατρίδα ελεύθερη (καθένας κι έναν ή πιότερους νεκρούς).

Λέξεις που μπορούν να με δυσκολέψουν

το χιτώνιο (ουσ.): το εξωτερικό ρούχο των στρατιωτών που μοιάζει με σακάκι και προφυλάσσει τους στρατιώτες από το κρύο.

ο γυλιός (ουσ.): το στρατιωτικό σακίδιο που κρεμιέται στους ώμους των στρατιωτών.

«Μονάχα με μικρά… περάσματα πίσω τους»: σε αυτή τη μεταφορά, οι λιγοστές ομάδες Ελλήνων ήου εξακολουθούσαν να αντιστέκονται στους Γερμανούς κατακτητές μη αφήνοντάς τους να περάσουν στην Ελλάδα παρουσιάζονται σαν μικρά ποτάμια που όμως ξεχειλίζουν από οργή.

πάνω

πιότερος, -η, -ο (επίθ.): περισσότερος.

1. Στο ποίημα που μόλις διαβάσατε μας δίνονται κάποιες πληροφορίες για το τέλος του Ελληνοϊταλικού πολέμου. Μπορείτε να βρείτε ατούς στίχους τις πληροφορίες αυτές;

Το τέλος του Ελληνοϊταλικού πολέμου ήταν πολύ πικρό για τους Έλληνες, γιατί, αν και πολέμησαν πολύ γενναία, δεν κατάφεραν να κρατήσουν την πατρίδα μας ελεύθερη. Ενώ οι Έλληνες είχαν νίκες εναντίον των Ιταλών στα βουνά της Πίνδου, η εισβολή των Γερμανών ανάγκασε τη χώρα μας να παραδοθεί. Έτσι, οι μαχητές του αλβανικού μετώπου πήραν απογοητευμένοι, με κουρελιασμένα ρούχα, πεινασμένοι και άοπλοι, το δρόμο της επιστροφής. Οι πληροφορίες που μας δίνονται στο ποίημα για το τέλος αυτού του πολέμου βρίσκονται στους στίχους:

Κατηφόρισαν με σκισμένα χιτώνια, με παλιά ντουφέκια
δίχως ψωμί στο γυλιό δίχως σφαίρες.

2. Με ποιες εικόνες ο ποιητής μάς δείχνει τις θυσίες που έκαναν οι αγωνιστές του ’40 στα βουνά της Πίνδου;

Β΄ - Η μικρή Ελλάδα υψώνει τη φωνή της

Το νόημα του κειμένου

Το κείμενο είναι απόσπασμα από ένα θεατρικό έργο. Χωρίζεται σε τρεις σκηνές. Στην αρχή ο αφηγητής μάς ενημερώνει για όσα έχουν προηγηθεί. Επιπλέον, το θεατρικό κείμενο δίνει οδηγίες για το πού και πώς θα σταθούν τα πρόσωπα σε κάθε σκηνή, ενώ περιγράφει και τους ήχους και τις φωνές που πρέπει να ακούγονται στη διάρκεια της παράστασης.

Η θεατρική παράσταση ξεκινά με την πρώτη σκηνή, όπου ζωντανεύει ο τρόπος με τον οποίο δέχτηκαν το νέο της κήρυξης του πολέμου τόσο οι ηλικιωμένοι όσο και οι γυναίκες στην Ελλάδα.

Στη δεύτερη σκηνή παρακολουθούμε την αναπαράσταση ενός από τα ηρωικά κατορθώματα του συνταγματάρχη Δαβάκη και των στρατιωτών του σε βάρος των εισβολέων.

Τέλος, στην τρίτη σκηνή μεταφερόμαστε στο σπίτι μιας Ελληνίδας, της κυρα-Λένης. Παρακολουθούμε έξι γυναίκες να ετοιμάζουν εφόδια για τους στρατιώτες που βρίσκονται στο μέτωπο και στη συνέχεια να ξεκινούν για τα βουνά για να τα παραδώσουν στους στρατιώτες. Ζωντανεύει έτσι μπροστά μας η εικόνα των γυναικών που με αυτοθυσία ετοίμαζαν και μετέφεραν ρουχισμό, τρόφιμα και πολεμοφόδια στους μαχητές του μετώπου.

Όταν αποχωρούν οι ηθοποιοί, εμφανίζεται και πάλι στη σκηνή ο αφηγητής, για να μας ενημερώσει με λίγα λόγια για την πορεία του πολέμου. Αναφέρεται συνοπτικά στην περίοδο της Κατοχής και στην οργανωμένη αντίσταση των Ελλήνων ενάντια στον κατακτητή.

Λέξεις που μπορούν να με δυσκολέψουν

ο πρεσβευτής (ουσ.): ο διπλωματικός εκπρόσωπος μιας χώρας που είναι επίσημα διορισμένος σε άλλη χώρα και φροντίζει για τη μεταφορά μηνυμάτων μεταξύ των δύο χωρών.

ο αχός ( ουσ.): ο θόρυβος, η φασαρία.

η επιστράτευση (ουσ.): το κάλεσμα των πολιτών στο στρατό- συνήθως γίνεται επιστράτευση σε μια χώρα όταν κηρύσσεται πόλεμος.

η διάταση (ουσ.): η γυμναστική άσκηση που κάνουμε ανοίγοντας διάπλατα τα χέρια μας.

αφουγκράζομαι (ρήμ. α’ συζ.): προσπαθώ να ακούσω ήχους που είναι σιγανοί, π.χ. Ο σκύλος μας αφουγκράζεται για ύποπτους ήχους.

αψηφώντας· μτχ. ενεστώτα του ρήματος β’ συζ. αψηφώ: δεν υπολογίζω, δεν παίρνω σοβαρά κάτι, π.χ. Πήρε αψήφιστα τις προειδοποιήσεις του γιατρού και τώρα έχει προβλήματα με την υγεία του.

ο μπόγος (ουσ.): το δέμα ρούχων ή άλλων πραγμάτων που έχει τυλιχτεί με ένα κομμάτι ύφασμα.

Με αφορμή τον εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου, φτιάξτε έναν ιστορικό πίνακα όπου θα αναφέρετε με χρονολογική σειρά τα γεγονότα που συνέβησαν την ιστορική αυτή περίοδο και αναρτήστε τον στην αίθουσα εκδηλώσεων για να ενημερώσετε τους προσκεκλημένους. Για τη συμπλήρωση του πίνακα σας μπορείτε να πάρετε πληροφορίες από το θεατρικό κείμενο που διαβάσατε και από τα αντίστοιχα κείμενα του βιβλίου της Ιστορίας.

28 Οκτωβρίου 1940

Ο Ιταλός πρεσβευτής Γκράτσι ζητάει από τον πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά την παράδοση της Ελλάδας κι εκείνος απαντάει «ΟΧΙ».

3 Νοεμβρίου 1940

Οι Έλληνες στρατιώτες εκδιώκουν τους Ιταλούς και εισέρχονται στο αλβανικό έδαφος.

22 Νοεμβρίου 1940

Κατάληψη της Κορυτσάς από τους Έλληνες στρατιώτες.

1 Δεκεμβρίου 1940

Ο ελληνικός στρατός εισέρχεται στο Πόγραδετς.

5 Δεκεμβρίου 1940

Ο ελληνικός στρατός καταλαμβάνει την Πρεμετή, ενώ ο ιταλικός υποχωρεί σε όλη τη γραμμή του μετώπου.

9 Δεκεμβρίου 1940

Τα ελληνικά στρατεύματα μπαίνουν στο Αργυρόκαστρο.

24 Δεκεμβρίου 1940

Κατάληψη της Χιμάρας.

6 Απριλίου 1941

Η Ελλάδα δέχεται επίθεση από τους Γερμανούς.

23 Απριλίου 1941

Ο βασιλιάς κι η κυβέρνηση αναχωρούν για την Κρήτη, ενώ οι Γερμανοί προελαύνουν προς την Αθήνα.

27 Απριλίου 1941

Οι Γερμανοί εισέρχονται στην Αθήνα.

Τέλη Μαΐου 1941

Διεξάγεται η μάχη της Κρήτης και μετά την ήττα των Ελλήνων αρχίζει η τριπλή κατοχή (Ιταλοί, Γερμανοί, Βούλγαροι).

Σεπτέμβριος 1941

Ιδρύονται οι αντιστασιακές οργανώσεις ΕΑΜ./Ε.Λ.Α.Σ και Ε.Δ.Ε.Σ.

30 Μαΐου 1941

25 Νοεμβρίου 1942

Ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου από τον Ε.Λ.Α.Σ και τον Ε.Δ.Ε.Σ.

28 Φεβρουαρίου 1942

Η κηδεία του ποιητή Κωστή Παλαμά αποτέλεσε παλλαϊκή διαδήλωση εναντίον της γερμανικής κατοχής.

5 Μαρτίου 1943

Απεργία εναντίον της επιστράτευσης των Ελλήνων εργατών για το Γ’ Ράιχ.

12 Οκτωβρίου 1943

Απελευθέρωση της Αθήνας και του Πειραιά από τους Γερμανούς.

18 Οκτωβρίου 1944

Άφιξη του Γ. Παπανδρέου και της κυβέρνησης εθνικής ενότητας.

Γ΄ - Ήρθαν (και όλα έγιναν σαν ξένα)

Το νόημα του κειμένου

Το κείμενο αναφέρεται στα χρόνια της Κατοχής. Ο ήρωας της ιστορίας περιγράφει την επιστροφή των στρατιωτών, που γυρίζουν εξουθενωμένοι από τα βουνά της Αλβανίας. Ο λαός τούς υποδέχεται πολύ τρυφερά και προσπαθεί να τους παρηγορήσει δείχνοντάς τους την αγάπη του και προσφέροντας λίγο ψωμί ή τσιγάρα. Αυτή η αγάπη κάνει έξαλλους τους Ιταλούς, οι οποίοι, για να ταπεινωθούν τους στρατιώτες, διατάζουν να κυκλοφορούν πλέον με πολιτικά ρούχα, ξέροντας πως αυτή η κίνηση θα τους πικράνει πολύ. Δεν είναι όμως μόνο αυτό το γεγονός που φανερώνει τη σκληρότητά τους. Στο κείμενο μαθαίνουμε ένα από τα πολλά περιστατικά που συνέβαιναν καθημερινά, κατά τα οποία οι Ιταλοί συμπεριφέρονταν βίαια και προσβλητικά στους Έλληνες.

Οι δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι συμπατριώτες μας ήταν πολλές. Η τροφή ήταν εξαιρετικά δυσεύρετη, με αποτέλεσμα πολύς κόσμος, και ανάμεσά τους μικρά παιδιά, να γυρίζουν στους δρόμους ζητιανεύοντας ένα κομμάτι ψωμί. Εξαιτίας της ανέχειας, το λιγοστό φαγητό που μπορούσαν να εξασφαλίσουν το μαγείρευαν με ελάχιστο ή και καθόλου λάδι, οι εφημερίδες τυπώνονταν σε φτηνό και κακής ποιότητας χαρτί, ενώ στα συσσίτια ξεσπούσαν ομηρικοί καβγάδες, ακόμα και ανάμεσα σε φίλους ή συγγενείς, για λίγο φαγητό παραπάνω.

η αρβύλα (ουσ.): μπότα που φορούν οι στρατιώτες· είναι φτιαγμένη από χοντρό δέρμα.

πίσω έχει η αχλάδα την ουρά, μεταφορική φράση που χρησιμοποιούμε για να δηλώσουμε πως δεν πρέπει να βιαζόμαστε να βγάλουμε συμπεράσματα για μια κατάσταση, καθώς αυτή μπορεί να ανατραπεί.

ρόδα είναι και γυρίζει: μεταφορική φράση που χρησιμοποιούμε για να δηλώσουμε πως τίποτε δεν είναι μόνιμο αλλά όλα αλλάζουν.

το συσσίτιο (ουσ.): γεύμα που μαγειρεύεται για μεγάλο αριθμό ατόμων και διανέμεται δωρεάν. Π.χ. Τα συνεργεία του Δήμου μοίρασαν συσσίτια στους σεισμόπληκτους.

η αδενομάθεια (ουσ.): εδώ ο αφηγητής κάνει λογοπαίγνιο με τη λέξη αδενοπάθεια, που είναι μια σοβαρή ασθένεια.