Ενότητα Α – Οι Εξελίξεις στην Ευρώπη κατά τους νεώτερους χρόνους

26/09/2026

Από τις Γεωγραφικές Ανακαλύψεις στο Διαφωτισμό

Περίληψη του μαθήματος

Κατά τον 15ο και 16ο αιώνα, Ευρωπαίοι θαλασσοπόροι ανακάλυψαν νέους εμπορικούς δρόμους και έφτασαν σε τόπους άγνωστους μέχρι τότε για την Ευρώπη, όπως η Αμερική.

Το εμπόριο γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη και δημιουργήθηκαν αποικίες σε νέους τόπους. Στην Ευρώπη γεννήθηκε ο καπιταλισμός. Αυτό συνοδεύτηκε από την ίδρυση νέων τραπεζών και επιχειρήσεων, την εισαγωγή νέων καλλιεργειών και τη χρήση νέων μεθόδων στη γεωργία. Στον τομέα της πολιτικής, κυριαρχούσε ο απολυταρχισμός. Ωστόσο, σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ρωσία έγιναν προσπάθειες να περιοριστεί η βασιλική εξουσία.
Οι αλλαγές που σημειώθηκαν την περίοδο αυτή εκφράστηκαν τον 18ο αιώνα στο κίνημα του Διαφωτισμού. Ο Διαφωτισμός ξεκίνησε από την Αγγλία και τόνισε την αξία της παιδείας στον φωτισμό του ανθρώπου. Την περίοδο του Διαφωτισμού σημειώθηκαν σημαντικές πρόοδοι στη φυσική, τη χημεία και την ιατρική. Τέλος, δημιουργήθηκαν αξιόλογα έργα στη λογοτεχνία και στη μουσική.

Άκουσε την περίληψη:

Το μάθημα σε ερωτήσεις κι απαντήσεις:

 

Στην Ευρώπη εμφανίστηκαν νέα είδη διατροφής αλλά και πολύτιμα μέταλλα. Επίσης, το εμπόριο αναπτύχθηκε σε παγκόσμια κλίμακα. Οι Ευρωπαίοι ίδρυσαν αποικίες στις νέες περιοχές. Εκεί ήρθαν σε επαφή με τους πολιτισμούς αρχαίων λαών, όπ|ως οι Ίνκας και οι Ατζέκοι, αλλά ελάχιστα επηρεάστηκαν από αυτούς. Μάλιςττα, συχνά οι νέοι κάτοικοι αντιμετώπισαν με περιφρόνηση τους ιθαγενείς και τους εκμεταλλεύθηκαν. Η δουλεία, ιδιαίτερα στις αποικίες, αποτέλεσε την πιο αρνητική συνέπεια των Ανακαλύψεων.

  • Στον τομέα της οικονομίας η ραγδαία ανάπτυξη του εμπορίου είχε ως αποτέλεσμα τη γέννηση του Καπιταλισμού.
  • Την περίοδο αυτή ιδρύθηκαν νέες τράπεζες και βιοτεχνικές επιχειρήσεις που ανταγωνίζονταν μεταξύ τους.
  • Στη γεωργία μεταφέρθηκαν από τον Νέο Κόσμο οι καλλιέργειες του καλαμποκιού και της πατάτας. Παράλληλα, χρησιμοποιήθηκαν νέες τεχνικές, όπως το άνοιγμα αυλακιών για τη σπορά και το λίπασμα. Οι Ευρωπαίοι άρχισαν να χρησιμοποιούν τον καπνό και τον καφέ.

Η εποχή αυτή χαρακτηρίζεται ως η περίοδος του Απολυταρχισμού, δηλαδή του πολιτεύματος όπου την απόλυτη εξουσία έχουν οι ηγεμόνες. Ωστόσο, στη Γαλλία, τη Ρωσία και σε άλλες χώρες πραγματοποιήθηκαν αλλαγές που στόχο είχαν να περιορίσουν τη βασιλική εξουσία και να καλλιεργήσουν τον σεβασμό στους νόμους. Στην Αγγλία, μάλιστα, με τον «Χάρτη των Δικαιωμάτων» του 1689 ενισχύθηκε η εξουσία του Κοινοβουλίου σε βάρος της απόλυτης μοναρχίας.

Οι πολεμικές αναμετρήσεις την εποχή αυτή ήταν συχνές και σκληρές. Μία από αυτές ήταν ο Τριακονταετής Πόλεμος. Στον πόλεμο αυτόν έχασε τη ζωή του το 1 /3 περίπου των κατοίκων της Γερμανίας.

Ο Διαφωτισμός είναι το πνευματικό κίνημα που εξέφρασε τις αλλαγές που σημειώθηκαν στην Ευρώπη. Ξεκίνησε τον 18ο αιώνα στην Αγγλία, αλλά καλλιεργήθηκε κυρίως στη Γαλλία. Οι εκπρόσωποι του Διαφωτισμού αμφισβήτησαν τις προλήψεις και τις δεισιδαιμονίες. Επίσης, υπογράμμισαν την ανάγκη να φωτιστούν οι άνθρωποι μέσω της παιδείας, για να κατανοήσουν τα δικαιώματά τους. Σημαντικοί εκπρόσωποι του Διαφωτισμού ήταν:

  • Ο Βολταίρος υποστήριξε την ανεξιθρησκία, δηλαδή το δικαίωμα του ανθρώπου να πιστεύει σε όποια θρησκεία επιθυμεί.
  • Ο Ρουσσώ, που μίλησε για την ελευθερία και την ισότητα.
  • Ο Λοκ και ο Μοντεσκιέ, που υπογράμμισαν την αξία των νόμων.

Επίσης, οι Διαφωτιστές καταδίκασαν τη θανατική ποινή, τα βασανιστήρια, τον πόλεμο και τη δουλεία.

Την εποχή του Διαφωτισμού αναπτύχθηκαν οι φυσικές επιστήμες. Μελετήθηκε το φαινόμενο του ηλεκτρισμού, ενώ ο Βόλτα κατασκεύασε την πρώτη μπαταρία. Ο Νεύτων ανακάλυψε τον νόμο της βαρύτητας. Εντυπωσιακή πρόοδο σημειώθηκε και στην επιστήμη της Χημείας. Επιπλέον, στην Ιατρική χρησιμοποιήθηκε ο εμβολιασμός, για να αντιμετωπιστούν διάφορες μεταδοτικές ασθένειες και κυρίως η ευλογιά.
Ανανέωση σημειώθηκε στη λογοτεχνία με κλασικά μυθιστορήματα, όπως ο «Ροβινσώνας Κρούσος» και τα «Ταξίδια του Γκιούλιβερ», αλλά και στη μουσική με τα φημισμένα μουσικά έργα του Μπαχ και του Μότσαρτ.