Μαθήματα Ενότητας
Η Κατάκτηση της Ελληνικής Χερσονήσου
Περίληψη του μαθήματος
Η κατάληξη της παρακμής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς Τούρκους, το 1453. Σε διάστημα δύο αιώνων, από τον 15ο ως τον 17ο αι., οι Οθωμανοί Τούρκοι κατέκτησαν την ελληνική Χερσόνησο, εκτός από τα Ιόνια νησιά. Η περίοδος από τα μέσα του 15ου αι. ως την Επανάσταση του 1821 ονομάζεται Τουρκοκρατία.
Οι δύο πρώτοι αιώνες της Τουρκοκρατίας σημαδεύτηκαν από αλλαγές στην αριθμητική σύνθεση του πληθυσμού, στην οικονομική και κοινωνική ζωή των κατοίκων της ελληνικής Χερσονήσου. Ωστόσο, οι Έλληνες κατόρθωσαν να διατηρήσουν τη γλώσσα, τη θρησκεία και την παράδοσή τους. Από τα μέσα του 16ου αι. περιορίστηκαν οι ένοπλες συγκρούσεις, η φορολογία και το παιδομάζωμα. Επίσης, οι Έλληνες της Διασποράς βοήθησαν στην εκπαιδευτική αναγέννηση του έθνους τον 18ο αιώνα.
Έως τον 16ο αιώνα στις περιοχές που κατείχαν οι Βενετοί, οι Έλληνες αντιμετώπιζαν πολλές διακρίσεις: δεν είχαν δικαίωμα συμμετοχής στη διοίκηση, πλήρωναν βαριά φορολογία, ενώ τα ανώτερα θρησκευτικά αξιώματα και την εκκλησιαστική περιουσία κατείχαν οι Βενετοί. Σταδιακά, όμως, οι διακρίσεις σε βάρος των Ελλήνων περιορίστηκαν.
Άκουσε την περίληψη:
Άκουσε το Podcast του μαθήματος:
Οι Συνθήκες Ζωής των Υποδούλων
Περίληψη του μαθήματος
Την περίοδο της Τουρκοκρατίας δημιουργήθηκε γύρω από το Πατριαρχείο μια νέα ηγετική τάξη, οι Φαναριώτες. Η νέα τάξη αποτελούνταν από πλούσιους βιοτέχνες και εμπόρους που ζούσαν στην Κωνσταντινούπολη. Οι Φαναριώτες ανέπτυξαν δράση σε τομείς σημαντικούς για το έθνος όπως η εκπαίδευση.
Οι υπόδουλοι Έλληνες αντιμετώπισαν πολλούς περιορισμούς και διακρίσεις σε βάρος τους. Ήταν υποχρεωμένοι να κατοικούν σε φτωχικές γειτονιές και να υπηρετούν στον στρατό ως ναύτες και οδηγοί. Οι λιτανείες δεν επιτρέπονταν και οι σημαντικές υποθέσεις τους εξετάζονταν σε μουσουλμανικά δικαστήρια. Πλήρωναν πολλούς φόρους, τόσο τακτικούς όσο και έκτακτους. Στις πιο απομακρυσμένες περιοχές συχνά έπεφταν θύματα κακομεταχείρισης και οικονομικής εκμετάλλευσης από τους Τούρκους άρχοντες.
Τα σημαντικότερα όμως προβλήματα ήταν οι σφαγές, οι αιχμαλωσίες οι εξισλαμισμοί, το παιδομάζωμα και η αναγκαστική μετακίνηση και εγκατάλειψη των τόπων όπου ζούσαν. Περιορίζονταν σε ορεινές και άγονες περιοχές ενώ οι κατακτητές εκμεταλλεύονταν τις εύφορες.
Άκουσε την περίληψη:
Λέξεις που μπορούν να με δυσκολέψουν
επιφανής -ής -ές: (για πρόσ.) αυτός που είναι σπουδαίος και συνήθως γνωστός: Ένας επιφανής πολιτικός / επιστήμονας.
συγχωνεύω -ομαι: συνενώνω πολλά ομοειδή στοιχεία σε ένα: Πολλές μικρές επιχειρήσεις συγχωνεύτηκαν και δημιούργησαν ισχυρές οικονομικά μονάδες
η λιτανεία: υπαίθρια θρησκευτική πομπή, κυρίως παρακλητικού χαρακτήρα, με περιφορά ιερής εικόνας ή λειψάνων: Έκαναν λιτανεία για να βρέξει.
διαχωρισμός:
1) H διάκριση των εξουσιών σε νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική.
2) μεροληπτική στάση, συμπεριφορά υπέρ ή εναντίον κάποιου: Aγαπάει όλα τα παιδιά της, δεν κάνει διακρίσεις για κανένα. Kατηγόρησαν το δάσκαλο ότι κάνει διακρίσεις.
η κατανομή: μοίρασμα με ακρίβεια και με μεθοδικότητα: Π.χ.: Κατανομή των κερδών στους μετόχους. Έγινε κατανομή αρμοδιοτήτων στα στελέχη της εταιρείας. H κατανομή του παγκόσμιου πλούτου είναι άνιση.
τακτικός, ή, ό: Αυτός που επαναλαμβάνεται συστηματικά:
Π.χ.: τακτικός πελάτης του καταστήματος.
Τακτικός αναγνώστης της εφημερίδας.
Τακτικός ακροατής της εκπομπής.
Tου κάνει τακτικές επισκέψεις, συχνές.
Mε τον αδελφό μου έχω τακτική αλληλογραφία.
έγγειος -α / -ος -ο: Αυτός που αναφέρεται στη γη (στο έδαφος): Έγγεια ιδιοκτησία
Το μάθημα σε ερωτήσεις κι απαντήσεις:
1. Πώς σχηματίστηκε η νέα ηγετική τάξη των Φαναριωτών;
Μετά την τουρκική κατάκτηση, οι επιφανείς (αρχοντικές) βυζαντινές οικογένειες που επέζησαν, ακολούθησαν δυο δρόμους:
- Μετανάστευσαν σε λατινοκρατούμενες περιοχές ή στη Δυτική Ευρώπη.
- Παρέμειναν στην Κωνσταντινούπολη και συγχωνεύθηκαν με Έλληνες που έφτασαν στην Πόλη από την Καραμανία, τον Πόντο ή τα νησιά του Αιγαίου. Οι άνθρωποι αυτοί πλούτισαν από τη βιοτεχνία και το εμπόριο και σχημάτισαν γύρω από το Πατριαρχείο τη νέα άρχουσα τάξη, τους Φαναριώτες. Από τον 17ο αιώνα οι Φαναριώτες ανέπτυξαν σημαντική εθνική δράση σε τομείς όπως η εκπαίδευση.
2. Ποιους περιορισμούς και απαγορεύσεις επέβαλαν οι Οθωμανοί Τούρκοι στους υπόδουλους Έλληνες τους πρώτους αιώνες τηςΤουρκοκρατίας;
Στους πρώτους αιώνες της Τουρκοκρατίας οι υπόδουλοι Έλληνες αντιμετώπισαν πολλούς περιορισμούς και απαγορεύσεις. Πιο αναλυτικά:
- Ήταν υποχρεωμένοι να κατοικούν σε φτωχικές γειτονιές των πόλεων.
- Στον στρατό υπηρετούσαν μόνο ως οδηγοί και ναύτες.
- Δεν επιτρέπονταν οι λιτανείες.
- Οι δικαστικές υποθέσεις τους εξετάζονταν σε μουσουλμανικά δικαστήρια, τα ιεροδικεία.
3. Ποιες ήταν οι σημαντικότερες διακρίσεις σε βάρος των υπόδουλων Ελλήνων;
Οι υπόδουλοι Έλληνες ήταν αναγκασμένοι να πληρώνουν τακτικούς και έκτακτους φόρους (περισσότερους από τους Μουσουλμάνους), καθώς με τα έσοδα αυτά συντηρούνταν σε μεγάλο μέρος η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Στους τακτικούς φόρους περιλαμβάνονταν ο κεφαλικός φόρος, ο φόρος εστίας για τα σπίτια τους, ο φόρος για τη χρήση της γης (έγγειος) και ο φόρος για την αγροτική παραγωγή (δεκάτη). Εκτός από τους φόρους, υπήρχαν και οι αγγαρείες.
Μάλιστα, σε απομακρυσμένες περιοχές, όπου η κεντρική εξουσία δεν μπορούσε να ελέγχει τους τοπικούς διοικητές, οι διακρίσεις αυτές ήταν πιο έντονες. Σε περιόδους ταραχών οι τοπικοί άρχοντες κακομεταχειρίζονταν τους Έλληνες και τους εκμεταλλεύονταν οικονομικά, για να ωφεληθούν οι ίδιοι.
4. Ποια ήταν τα πιο σκληρά μέτρα που αντιμετώπισαν οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας;
Κυρίως στους πρώτους αιώνες της τουρκικής κατάκτησης, οι Έλληνες αντιμετώπισαν πολύ σκληρά μέτρα: σφαγές και αιχμαλωσίες, εξισλαμισμούς (τους ανάγκαζαν, δηλαδή, να αλλάξουν την πίστη τους, να γίνουν μουσουλμάνοι), παιδομάζωμα. Επιπλέον, καθώς στα εύφορα εδάφη εγκαταστάθηκαν τουρκικά και άλλα φύλα, οι Έλληνες αναγκάστηκαν είτε να φύγουν στο εξωτερικό είτε να μετακινηθούν σε απομακρυσμένες και ορεινές περιοχές στο εσωτερικό.
Άλλωστε, οι εύφορες εκτάσεις γης ανήκαν στον Σουλτάνο και τους Οθωμανούς, ενώ οι υπόδουλοι κατείχαν εκτάσεις σε άγονες περιοχές ή σε νησιά.
5. Ποιος ήταν ο ρόλος του Πατριαρχείου στην Τουρκοκρατία;
Την περίοδο της Τουρκοκρατίας το Πατριαρχείο ήταν η ανώτατη θρησκευτική αλλά και πολιτική αρχή των Ορθοδόξων. Αποτελεί το κέντρο της Ορθόδοξης Εκκλησίας ανά τους αιώνες. Ακόμη και σήμερα, η έδρα του βρίσκεται στη συνοικία Φανάρι της Κωνσταντινούπολης.
Η καθημερινή ζωή κατά την οθωμανική κυριαρχία
Άκουσε το Podcast του μαθήματος:
Δοκίμασε τις γνώσεις σου:
Η Θρησκευτική και Πολιτική Οργάνωση των Ελλήνων
Περίληψη του μαθήματος
Την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας ο Πατριάρχης, οι Φαναριώτες και οι προεστοί ή δημογέροντες ήταν η θρησκευτική και πολιτική ηγεσία των υπόδουλων Ελλήνων.
Ο Πατριάρχης αναγνωρίστηκε ως θρησκευτικός ηγέτης των υπόδουλων Ελλήνων. Παράλληλα, εκπροσωπούσε τους υπόδουλους Έλληνες στον Σουλτάνο, αποφάσιζε για υποθέσεις όπως οι κληρονομιές, είχε τη δυνατότητα να ιδρύει σχολεία, αλλά και να επιβάλλει φόρο στους Χριστιανούς.
Η επόμενη ηγετική ομάδα ήταν οι Φαναριώτες. Ήταν πλούσιοι Έλληνες που κατοικούσαν στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης. Διέθεταν μόρφωση, γνώριζαν ξένες γλώσσες και κατείχαν υψηλές διοικητικές θέσεις στο οθωμανικό κράτος.
Οι προεστοί ή δημογέροντες αποτελούσαν άλλη μία ηγετική ομάδα των υπόδουλων Ελλήνων. Οι Τούρκοι διατήρησαν τους τοπικούς άρχοντες, γιατί τους διευκόλυναν στον υπολογισμό των φόρων. Αρκετοί από αυτούς απέκτησαν σταδιακά μεγάλη πολιτική και οικονομική δύναμη.
Άκουσε την περίληψη:
Λέξεις που μπορούν να με δυσκολέψουν
Η ιδιότητα που έχει ο αρμόδιος, δηλ. αυτός που είναι κατάλληλος, που είναι ικανός ή επιφορτισμένος να γνωμοδοτεί, να κρίνει, να αποφασίζει ή να ενεργεί για ζητήματα σχετικά με τα καθήκοντα ή με την ειδικότητά του.
ANT. αναρμόδιος.
Π.χ.: H υπόθεση παραπέμπεται στα αρμόδια δικαστήρια. Οι αρμόδιες υπηρεσίες ασχολήθηκαν με τα τοπικά προβλήματα.
απολογούμαι για πράξεις και ενέργειές μου (ιδίως για πρόσωπα που έχουν ασκήσει κάποια εξουσία ή διαχειρίστηκαν κάτι από υπεύθυνη θέση).
Π.χ.: Οι υπεύθυνοι θα λογοδοτήσουν στη δικαιοσύνη. Κάποτε θα λογοδοτήσει για τα εγκλήματά του
(επίθετο). Αυτός που ανήκει ή που αναφέρεται στην κοινότητα. Π.χ.: Kοινοτικό δάσος. Kοινοτική επιχείρηση. Kοινοτικοί υπάλληλοι. Κοινοτικός δρόμος
Το μάθημα σε ερωτήσεις κι απαντήσεις:
1. Τι γνωρίζεις για τη θέση και τον ρόλο του Οικουμενικού Πατριαρχείου και του Πατριάρχη την περίοδο της Τουρκοκρατίας;
Την περίοδο της Τουρκοκρατίας οι Οθωμανοί φάνηκαν ανεκτικοί απέναντι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης και του παραχώρησαν αρκετά προνόμια. Ο Πατριάρχης εκτός από θρησκευτικός ηγέτης, ήταν και εκπρόσωπος των υπόδουλων Χριστιανών και λογοδοτούσε στον Σουλτάνο για τις πράξεις τους, ενώ μπορούσε να ιδρύει σχολεία, να επιβάλλει ειδική φορολογία στους πιστούς κ.ά. Έτσι η Εκκλησία την περίοδο αυτή, πέρα από τα θρησκευτικά, είχε και διοικητικά και πολιτικά καθήκοντα και αποφάσιζε για διάφορες υποθέσεις (π.χ. για τις κληρονομιές).
2. Πώς αντιμετώπισαν οι Χριστιανοί κληρικοί την τουρκική κατάχτηση και κυριαρχία;
Την τουρκική κατάκτηση και κυριαρχία οι Χριστιανοί κληρικοί την αντιμετώπισαν με διάφορους τρόπους:
- α) Ορισμένοι θεωρούσαν ότι αποτελούσε θεϊκή τιμωρία και θεραπεία για τα σφάλματα των Βυζαντινών.
- β) Άλλοι, όπως ο Πατριάρχης Νεόφυτος Β’, επηρεασμένοι από τις ευρωπαϊκές ιδέες, αμφισβητούσαν την υποταγή στους Τούρκους,
- γ) Κάποιοι πάλι, όπως ο μοναχός Μάξιμος ο Γραικός, θεωρούσαν ότι οι υπόδουλοι Χριστιανοί πρέπει να στραφούν προς την ορθόδοξη Ρωσία, καλλιεργώντας έτσι την ιδέα και την ελπίδα πως το «ξανθό γένος» των Ρώσων θα ελευθέρωνε την Κωνσταντινούπολη από τους απίστους.
3. Ποια ήταν η θέση και ο ρόλος των Φαναριωτών την περίοδο της Τουρκοκρατίας;
Οι Φαναριώτες, μέλη πλούσιων οικογενειών που ζούσαν στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης, την έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αποτελούσαν μια ηγετική ομάδα Ελλήνων. Καθώς ήταν πολύ μορφωμένοι και γνώριζαν ξένες γλώσσες, οι Οθωμανοί τούς χρησιμοποιούσαν στη διοίκηση του κράτους, όπου αναλάμβαναν υψηλά αξιώματα. Έτσι οι Φαναριώτες είχαν αρκετή δύναμη, η τύχη τους όμως εξαρτιόταν, όπως και των ιεραρχών, από τις διαθέσεις του κάθε Σουλτάνου.
4. Ποια ήταν η θέση και ο ρόλος των κοινοτικών αρχόντων την περίοδο της Τουρκοκρατίας;
Οι κοινοτικοί άρχοντες, γνωστοί και ως δημογέροντες, προεστοί και κοτζαμπάσηδες, αποτελούσαν την τοπική ηγεσία κάθε χωριού (κοινότητας), στην οποία οι Τούρκοι είχαν αναθέσει την κατανομή και την είσπραξη των φόρων, καθώς οι ίδιοι δεν είχαν τον κατάλληλο οργανωμένο διοικητικό μηχανισμό για τον σκοπό αυτόν. Σταδιακά, αρκετοί από αυτούς απέκτησαν μεγάλη περιουσία και δύναμη.
Άκουσε το Podcast του μαθήματος:
Δοκίμασε τις γνώσεις σου:
Οι Κλέφτες και οι Αρματολοί
Περίληψη του μαθήματος
Οι Οθωμανοί Τούρκοι αντιμετώπιζαν συχνά εξεγέρσεις από ομάδες ένοπλων Ελλήνων. Ανάμεσα στους σημαντικότερους πολεμιστές ήταν ο Κορκόδειλος Κλαδάς από τη Μάνη, η οποία δεν υποτάχθηκε ποτέ στους κατακτητές. Μια άλλη ομάδα ενόπλων ήταν οι Κλέφτες. Ζούσαν σε δύσβατες περιοχές. Χωρίζονταν σε μικρές ομάδες και η καθεμία είχε τον δικό της καπετάνιο. Εχθρεύονταν τους κατακτητές. Ήταν ιδιαίτερα αγαπητοί στον λαό και αποτέλεσαν σύμβολο της αντίστασης στους Τούρκους.
Για την αντιμετώπιση των Κλεφτών οι Τούρκοι χρησιμοποίησαν μία άλλη ομάδα ένοπλων Ελλήνων, τους Αρματολούς. Οι Αρματολοί, όμως, συνεργάζονταν συχνά με τους Κλέφτες και προσχωρούσαν στις ομάδες τους. Οι πιο γνωστοί Αρματολοί ήταν ο Ανδρίτζος, ο Κατσαντώνης, ο Νικοτσάρας ο Γεώργιος Μπότσαρης και ο Λάμπρος Τζαβέλλας
Άκουσε την περίληψη:
Λέξεις που μπορούν να με δυσκολέψουν
Αυτός που κατοικεί στα βουνά (ορεινά)
Περιηγητής: Έτσι αποκαλούνταν παλαιότερα όσοι ταξίδευαν. Αρκετοί περιηγητές κατέγραψαν έπειτα τις εντυπώσεις τους από το ταξίδι, όσα τους φάνηκαν σημαντικά, τις δυσκολίες και τα προβλήματα που συνάντησαν. Πολλοί Ευρωπαίοι περιηγητές ταξίδεψαν στον ελληνικό χώρο και γενικότερα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά την Τουρκοκρατία και συνέγραψαν βιβλία με τις εντυπώσεις τους, τα οποία αποτελούν σημαντικές ιστορικές μαρτυρίες.
Το κρησφύγετο των Κλεφτών και των Αρματολών την περίοδο της Τουρκοκρατίας.
Λάβαρο, σημαία (από την τουρκική λέξη bayrak).
Το μάθημα σε ερωτήσεις κι απαντήσεις:
1. Πώς αντιμετώπισαν οι Έλληνες τους Τούρκους κατακτητές;
Ενώ οι Οθωμανοί Τούρκοι κυριαρχούσαν στη Βαλκανική Χερσόνησο, οι Έλληνες αντιστέκονταν και ξεσηκώνονταν εναντίον τους, συνεχίζοντας την παράδοση των πολεμιστών του Βυζαντίου.
2. Ποια ήταν η δράση του Κορκόδειλου Κλαδά και των Μανιατών απέναντι στους Οθωμανούς Τούρκους·
Ο Κορκόδειλος Κλαδάς ήταν ένας από τους σημαντικότερους πολεμιστές που αντιστάθηκαν στην τουρκική κατάκτηση. Είχε για ορμητήριό του τη Μάνη, μία από τις λίγες περιοχές που δεν υποτάχθηκε στους Τούρκους. Οι Μανιάτες ήταν ορεσίβιοι, κατοικούσαν δηλαδή στα βουνά, και αγωνίζονταν για να διατηρήσουν την ελευθερία τους.
3. Τι ήταν οι Κλέφτες στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας και ποια ήταν δράση τους;
Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας οι Κλέφτες ήταν ένοπλοι Έλληνες. Ζούσαν στην ύπαιθρο και είχαν τα λημέρια τους (κρησφύγετα) σε δύσβατα μέρη. Οργανώνονταν σε ομάδες και η καθεμία είχε τον καπετάνιο της και τη δική της σημαία (μπαϊράκι). Ήταν εχθρικοί απέναντι στους Τούρκους αλλά και σε κάθε εξουσία. Για τον λόγο αυτό ήταν πολύ αγαπητοί στον λαό. Έτσι, έγιναν το σύμβολο της αντίστασης των υπόδουλων Ελλήνων στους Οθωμανούς Τούρκους.
4. Τι ήταν οι Αρματολοί στην περίοδο της Τουρκοκρατίας, ποια ήταν η δράση τους και ποιοι ξεχώρισαν ανάμεσα τους;
Οι Αρματολοί ήταν μία ένοπλη ομάδα Ελλήνων (που πριν ήταν Κλέφτες), τους οποίους χρησιμοποιούσαν οι Οθωμανοί Τούρκοι, για να αντιμετωπίσουν τους Κλέφτες και να αποκαταστήσουν την ασφάλεια στην ύπαιθρο. Αν και οι Αρματολοί ήταν βοηθητικό στρατευμάτων κατακτητών, συνεργάζονταν συνήθως με τους Κλέφτες. Μάλιστα, στους τελευταίους αιώνες της Τουρκοκρατίας, πολλοί από αυτούς εγκατέλειπαν τις θέσεις τους και συμμετείχαν στις ομάδες των Κλεφτών.
Ανάμεσα στους Αρματολούς ξεχώρισαν ο Γεώργιος Ανδρίτζος, ο Κατσαντώνης στη Ρούμελη, ο Νικοτσάρας στον Όλυμπο, οι Σουλιώτες Γεώργιος Μπότσαρης και Λάμπρος Τζαβέλλας και πολλοί άλλοι. Αρκετοί από τους γιους, τους συγγενείς ή τα πρωτοπαλίκαρά τους πήραν μέρος στη Μεγάλη Επανάσταση του 1821.
Δύο θρυλικοί αγωνιστές:
Άκουσε το Podcast του μαθήματος:
Δοκίμασε τις γνώσεις σου:
Η Οικονομική Ζωή
Περίληψη του μαθήματος
Η κατάσταση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία
Η οικονομία της αυτοκρατορίας στηριζόταν κυρίως στα χωράφια και τα ζώα. Όμως, σιγά-σιγά άρχισε να εξασθενεί. Οι Ευρωπαίοι έμποροι βρήκαν άλλους δρόμους για την Ασία, οπότε η αυτοκρατορία έχανε χρήματα και το νόμισμά της έχανε την αξία του.
Η ευκαιρία των Ελλήνων
Ενώ η αυτοκρατορία δυσκολευόταν, οι Έλληνες βρήκαν την ευκαιρία να αναπτυχθούν. Δύο πράγματα τους βοήθησαν πολύ:
- Συμφωνίες με ξένα κράτη: Με κάποιες συνθήκες (όπως του Κιουτσούκ Καϊναρτζή), οι Έλληνες μπορούσαν να βάζουν ξένες σημαίες (π.χ. της Ρωσίας) στα καράβια τους και να ταξιδεύουν πιο ελεύθερα.
- Το εμπόριο: Οι Έλληνες έμποροι έγιναν οι «μεταφορείς» προϊόντων ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση. Ίδρυσαν κοινότητες στο εξωτερικό (παροικίες) και έγιναν πολύ πλούσιοι.
Τι κέρδισαν οι Έλληνες;
- Πλούτο: Τα χρήματα που μάζεψαν βοήθησαν αργότερα στον αγώνα.
- Γνώση: Μαζί με τα εμπορεύματα, οι έμποροι έφερναν από την Ευρώπη και νέες ιδέες για την ελευθερία και τη μόρφωση.
- Στόλο: Δημιουργήθηκαν μεγάλα καράβια με έμπειρους ναυτικούς, που στην Επανάσταση μετατράπηκαν σε πολεμικά.
Σημαντικά κέντρα
Πόλεις όπως τα Ιωάννινα και η Θεσσαλονίκη, αλλά και νησιά όπως η Ύδρα και οι Σπέτσες, έγιναν σπουδαία εμπορικά κέντρα.
Όλη αυτή η πρόοδος έκανε τους Έλληνες να πιστέψουν στις δυνάμεις τους και να οργανωθούν για να διεκδικήσουν την ελευθερία τους.
Άκουσε την περίληψη:
Λέξεις που μπορούν να με δυσκολέψουν
Εξασθενεί (από το ρήμα εξασθενώ): Σημαίνει ότι γίνεται πιο αδύναμη, χάνει τη δύναμη και την επιρροή της.
Συνθήκες: Στην ιστορία, οι συνθήκες είναι οι επίσημες συμφωνίες που υπογράφουν δύο ή περισσότερα κράτη (κάτι σαν «συμβόλαια» μεταξύ χωρών).
Κιουτσούκ Καϊναρτζή: Είναι ένα ξένο όνομα μιας πολύ σημαντικής συμφωνίας. Δεν χρειάζεται να μας τρομάζει το όνομα, αλλά να θυμόμαστε ότι έδωσε μεγάλη ελευθερία στα ελληνικά πλοία.
Παροικίες: Είναι οι κοινότητες που έφτιαξαν οι Έλληνες έμποροι σε πόλεις του εξωτερικού (π.χ. στη Βιέννη ή στην Οδησσό), όπου ζούσαν και δούλευαν πολλοί μαζί.
Διεκδικήσουν: Σημαίνει να ζητήσουν με θάρρος κάτι που θεωρούν ότι τους ανήκει δικαιωματικά, όπως η ελευθερία τους.
Νομάδες είναι οι άνθρωποι που δεν έχουν μία μόνιμη κατοικία, αλλά μετακινούνται συνεχώς από τη μία περιοχή στην άλλη.
Οι νομάδες αλλάζουν τόπο διαμονής κυρίως για δύο λόγους:
- Για τα ζώα τους: Μετακινούνται για να βρουν φρέσκο χορτάρι και νερό (βοσκότοπους) για τα κοπάδια τους.
- Για τον καιρό: Τον χειμώνα πηγαίνουν σε πιο ζεστά μέρη (στα πεδινά) και το καλοκαίρι ανεβαίνουν στα βουνά όπου έχει περισσότερη δροσιά.
Στην ιστορία που μελετάμε, πολλοί πληθυσμοί που ασχολούνταν με την κτηνοτροφία ζούσαν με αυτόν τον τρόπο, μεταφέροντας μαζί τους τις σκηνές και όλο το νοικοκυριό τους.
Η έκφραση «υποτίμηση νομίσματος» σημαίνει ότι το χρήμα μιας χώρας χάνει την αξία του. Δηλαδή, με τα ίδια χρήματα μπορείς πλέον να αγοράσεις λιγότερα πράγματα από όσα αγόραζες πριν.
Για να το καταλάβουμε, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ένα απλό παράδειγμα:
- Πριν την υποτίμηση: Φαντάσου ότι με 1 νόμισμα μπορούσες να αγοράσεις 10 κουλούρια.
- Μετά την υποτίμηση: Το νόμισμα «αδυνατίζει». Τώρα, για να πάρεις τα ίδια 10 κουλούρια, δεν σου φτάνει το 1 νόμισμα, αλλά χρειάζεσαι 2 ή 3 νομίσματα.
Γιατί συνέβαινε αυτό στην Οθωμανική Αυτοκρατορία;
Εκείνη την εποχή, τα νομίσματα ήταν φτιαγμένα από πολύτιμα μέταλλα, όπως ασήμι ή χρυσό. Όταν το κράτος είχε οικονομικά προβλήματα:
- Έφτιαχνε καινούργια νομίσματα βάζοντας λιγότερο ασήμι μέσα και περισσότερο χαλκό (που ήταν φθηνός).
- Ο κόσμος το καταλάβαινε και δεν εμπιστευόταν πια το νόμισμα.
- Έτσι, οι έμποροι ανέβαζαν τις τιμές και το νόμισμα έχανε την αξία του.
Με λίγα λόγια, η υποτίμηση κάνει τα πάντα να φαίνονται πιο ακριβά και τους ανθρώπους να νιώθουν πιο φτωχοί, αφού οι οικονομίες τους δεν αξίζουν πια όσο πριν.
Το μάθημα σε ερωτήσεις κι απαντήσεις:
1. Ποια ήταν η μορφή της οικονομίας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας;
Η οικονομία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας βασιζόταν κυρίως στις αγροτικές καλλιέργειες (σιτάρι, κριθάρι, βαμβάκι, λάδι, καπνός κ.ά.) και στην κτηνοτροφία, που πρόσφερε τις πρώτες ύλες στη βιοτεχνία για την παραγωγή νημάτων και υφαντών. Με αυτές τις δραστηριότητες ικανοποιούνταν κυρίως οι ανάγκες του σπιτιού. Το εμπόριο ήταν ελάχιστα αναπτυγμένο.
2. Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας;
Στην παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οδήγησαν:
α) οι γεωγραφικές ανακαλύψεις, η χρήση νέων εμπορικών δρόμων και ο τερματισμός των κατακτήσεων. Οι έμποροι από τη Δυτική Ευρώπη δεν ήταν υποχρεωμένοι πλέον να περνούν από το έδαφος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για να πάνε στην Ινδία ή την Κίνα. Έτσι, τα έσοδα από τους φόρους του εμπορίου μειώθηκαν. Οι σουλτάνοι αναγκάστηκαν να τυπώσουν νέα χρήματα κι έτσι το νόμισμα έχασε την αξία του.
β) οι συνθήκες του Κάρλοβιτς (1699) και του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774), τις οποίες υποχρεώθηκε να υπογράψει η Οθωμανική Αυτοκρατορία όταν έχασε τον πόλεμο από τους Ρώσους. Οι συνθήκες αυτές επέτρεψαν στη Ρωσία και στην Αυστρία να επηρεάζουν τις εξελίξεις στο εσωτερικό της.
3. Πώς ωφελήθηκαν οι Έλληνες έμποροι από τις διάφορες εμπορικές και άλλες συμφωνίες (π.χ. τις Διομολογήσεις) που υπέγραψαν οι Οθωμανοί με ξένες χώρες τον 18ο αιώνα;
Από τις συμφωνίες αυτές οι Έλληνες έμποροι ωφελήθηκαν πολύ με διάφορους τρόπους:
- Επέκτειναν τις εμπορικές τους δραστηριότητες στην Κεντρική και τη Δυτική Ευρώπη, καθώς και στη Ρωσία, όπου ίδρυσαν παροικίες και πλούτισαν από το εμπόριο.
- Γνώρισαν τις επαναστατικές ιδέες (του Διαφωτισμού) που επικρατούσαν τότε στην Ευρώπη, επηρεάστηκαν από αυτές και τις μετέφεραν στους υπόδουλους.
- Σχημάτισαν αξιόλογο εμπορικό στόλο, τα πληρώματα του οποίου απέκτησαν πείρα στη ναυσιπλοΐα και στην αντιμετώπιση των πειρατών – πράγμα που αργότερα ωφέλησε πολύ την Ελληνική Επανάσταση.
Η Γέννηση του Παγκόσμιου Συνεταιριστικού Μοντέλου
