Μαθήματα Ενότητας
Α΄ - Φίλοι από άλλες χώρες
Λέξεις που μπορούν να με δυσκολέψουν
Η φράση δηλώνει ένα σύνολο από παρόμοια μεταλλικά αντικείμενα σε χρυσό χρώμα, που δίνουν την εντύπωση ότι είναι κατασκευασμένα από χρυσάφι.
Οι λέξεις «εις» και «ανταπόδοσιν» είναι αρχαίες ελληνικές και τις χρησιμοποιούσαν και στην καθαρεύουσα, δηλαδή στην επίσημη γλώσσα του κράτους ως το 1976. Σήμερα, στη νεοελληνική γλώσσα, λέμε «σε ανταπόδοση». Η φράση χρησιμοποιείται στην περίπτωση που κάνουμε ή προσφέρουμε κάτι σε κάποιον σε αντάλλαγμα αυτού που μας έκανε αυτός, π.χ.: Σε ανταπόδοση της φιλοξενίας τους, καλέσαμε τα ξαδέρφια μας τρεις μέρες στο εξοχικό μας στην Πάρο.
Αντικείμενα που έχουν ιδιαίτερη συναισθηματική αξία γι’ αυτόν που τα έχει, π.χ. οικογενειακές φωτογραφίες, κοσμήματα, αντικείμενα που συλλέγουμε.
άγευστος, -η, -ο (επίθετο): αυτός που δεν έχει κάποια ιδιαίτερη γεύση, ο άνοστος.
Τελικές προτάσεις
Ας δούμε την πρόταση από το γράμμα της οικογένειας της Ρομπέρτα προς τον κ. Μαλλά: «Σκεφτήκαμε με τον άνδρα μου να πάρουμε την Αλεξάνδρα στην Αμερική για να περάσει δύο εβδομάδες μαζί μας ως επισκέπτρια».
Η μητέρα της Ρομπέρτα αναφέρει το σκοπό για τον οποίο προσκαλεί την Αλεξάνδρα στο σπίτι τους στην Αμερική: «για να περάσει δύο εβδομάδες μαζί μας ως επισκέπτρια».
► Όταν λοιπόν θέλουμε να αναφέρουμε το σκοπό μιας ενέργειας, χρησιμοποιούμε τις τελικές προτάσεις. Οι προτάσεις αυτές ονομάστηκαν έτσι από την αρχαία ελληνική λέξη τέλος, που σήμαινε σκοπός. Αρχίζουν (εισάγονται) με έναν από τους τελικούς συνδέσμους {για να, να) και το ρήμα που ακολουθεί είναι πάντα στην υποτακτική έγκλιση:
π.χ. Ο Γιάννης διάβαζε, για να περάσει στο πανεπιστήμιο.
Η πρόταση «για να περάσει στο πανεπιστήμιο» είναι τελική πρόταση, γιατί μας δείχνει το σκοπό για τον οποίο διάβαζε ο Γιάννης.
«Η Μαρία ήρθε να σε δει». Η πρόταση «να σε δει» είναι τελική πρόταση, γιατί μας δείχνει το σκοπό για τον οποίο ήρθε η Μαρία. Τελικές προτάσεις με το να έχουμε συνήθως μετά από ρήματα που δηλώνουν κίνηση, όπως έρχομαι, πηγαίνω.
ΠΡΟΣΟΧΗ!
Υπάρχουν προτάσεις που αρχίζουν με το να και δεν είναι τελικές, αλλά αντικείμενο, υποκείμενο ρημάτων ή επεξήγηση αντωνυμιών. Ένας πρακτικός τρόπος για να καταλαβαίνουμε αν μια πρόταση που αρχίζει με να είναι τελική είναι να ελέγχουμε αν στη θέση του μπορούμε να βάλουμε το «για να».
π.χ. «Ξάπλωσε να ξεκουραστεί.» ⇒ «Ξάπλωσε για να ξεκουραστεί.»
Άρα το να ξεκουραστεί είναι τελική πρόταση.
«Μου αρέσει να ζωγραφίζω τοπία.» Αν στη θέση του να προσπαθήσουμε να βάλουμε το για να, θα δούμε ότι η φράση μας δε βγάζει νόημα. Άρα η πρόταση «να ζωγραφίζω τοπία» δεν είναι τελική, αλλά υποκείμενο του «μου αρέσει».
Αποτελεσματικές (ή συμπερασματικές) προτάσεις
Ας δούμε πώς συνεχίζει το γράμμα της η μητέρα της Ρομπέρτα προς τον κ. Μαλλά: «Θα μπορούμε να παρακολουθεί μαθήματα με τη Ρομπέρτα και να πηγαίνει στα αθλήματα μαζί της και στο μάθημα χορού, ώστε να μπορεί να πάρει μέρος στη ζωή της κόρης μου».
Η μητέρα της Ρομπέρτα αναφέρει το αποτέλεσμα που θα έχει η συμμετοχή της Αλεξάνδρας στα μαθήματα και στα αθλήματα μαζί με τη Ρο-μπέρτα: «ώστε να μπορεί να πάρει μέρος στη ζωή της κόρης μου».
► Όταν λοιπόν θέλουμε να αναφέρουμε το αποτέλεσμα μιας πράξης, χρησιμοποιούμε τις αποτελεσματικές (ή συμπερασματικές) προτάσεις. Λέγονται έτσι γιατί μας φανερώνουν το αποτέλεσμα μιας πράξης. Ξεκινούν (εισάγονται) συνήθως με τον αποτελεσματικό σύνδεσμο ώστε και με το σύνδεσμο που. Στην άρνηση έχουν δε(ν):
π.χ. «Διάβαζε τόσο πολύ, ώστε τα μάτια του θάμπωναν μερικές φορές.»
(Το αποτέλεσμα του διαβάσματος ήταν να θαμπώνουν τα μάτια του.)
«Έκανε τέτοια γράμματα, που δεν μπορούσες να διαβάσεις τα γραπτά του.»
(Το αποτέλεσμα του τρόπου που έγραφε ήταν ότι δεν μπορούσες να διαβάσεις τα γραπτά του.)
► Πολλές φορές οι σύνδεσμοι ώστε και που ακολουθούνται από το να και στην άρνηση έχουν μη(ν):
π.χ. «Δεν είναι τόσο ανόητος ώστε να μην ξέρει το συμφέρον του.»
ΠΡΟΣΟΧΗ!
Συχνά οτην πρόταση που προηγείται υπάρχει η δεικτική αντωνυμία τέτοιος ή τόσος ή τα επιρρήματα τόσο ή έτσι (καθαρεύουσα: ούτως, ώστε). (Αυτό είναι ένα στοιχείο που μπορεί να μας βοηθήσει να ξεχωρίζουμε τις αποτελεσματικές προτάσεις.)
Β΄ - Ιστορίες με φίλους
Λέξεις που μπορούν να με δυσκολέψουν
(υποτακτική αορίστου του ρήμ. φιλεύω) προσφέρω κάτι σε έναν επισκέπτη, τον κερνάω κάτι (π.χ. ένα γλυκό, μια πορτοκαλάδα) ή του κάνω το τραπέζι.
(Αόριστος του ρήμ. κοντοστέκομαι): Σταματώ για λίγο επειδή διστάζω ή επειδή περιμένω κάποιον.
(ουσ.): μια ανοιχτή έκταση μέσα σ’ ένα δάσος, που δεν έχει δέντρα κι έχει πολύ φως.
(αόριστος του ρήμ. τρυπώνω): μπαίνω, χώνομαι κάπου για να κρυφτώ.
Όπως ξέρουμε, για να παίξουμε φυσαρμόνικα, πρέπει να φυσήξουμε μέσα της. Εδώ, αντί να τη φυσήξει ο Δημήτρης, ο αέρας που φυσάει χώνεται στη φυσαρμόνικα, κάνοντάς τη να παίξει.
- Τα επίθετα σε -ής, -ιά, -ί δηλώνουν χρώμα και τονίζονται όλα στη λήγουσα (οξύτονα):
π.χ. χρυσαφής (-ιά, -ί), θαλασσής (-ιά, -ί), καφετής (-ιά, -ί), ασημής (-ιά, -ί), κανελής (-ιά, -ί), σταχτής (-ιά, -ί), βυσσινής (-ιά, -ί) κ.ά.
- Το η της κατάληξης των αρσενικών διατηρείται μόνο στην ονομαστική, στην αιτιατική και στην κλητική του ενικού. Στις άλλες πτώσεις γράφεται με ι:
π.χ. ο σταχτής, τον σταχτή /του σταχτιού, οι σταχτιοί, τους σταχτιούς.
- Η γενική ενικού του αρσενικού και του ουδετέρου είναι σπάνια:
π.χ. του σταχτιού/του σταχτή.
Δείτε παρακάτω τα παραδείγματα (με πάτημα πάνω στην εικόνα αυτή μεγεθύνεται):
- Τα επίθετα σε -ύς, -ιά, ·ύ τονίζονται στη λήγουσα:
π.χ. βαθύς, τραχύς, πλατύς, βαρύς, μακρύς, ελαφρύς κ.ά.
- Το υ της κατάληξης των αρσενικών και των ουδετέρων διατηρείται μόνο στην ονομαστική, στην αιτιατική και στην κλητική του ενικού. Στις άλλες πτώσεις γράφεται με ι:
π.χ. ο μακρύς, το μακρύ/οι μακριοί, των μακριών, τους μακριούς.
- Η γενική ενικού του αρσενικού και του ουδετέρου είναι σπάνια.
Γ΄ - Οι φίλοι τραγουδάνε
Λέξεις που μπορούν να με δυσκολέψουν
